Sankcje na podstawie art. 25: ile naprawdę kosztuje niezgodność

Sankcje to część EUDR najczęściej cytowana i najrzadziej czytana. Liczba 4% stała się skrótem całego reżimu, co jest niefortunne, bo to sankcja, którą duża firma najłatwiej wchłonie. Środki obok niej są znacznie trudniejsze do zaplanowania.

Sankcje

Państwa członkowskie ustalają własne kary, ale rozporządzenie przepisuje, co te reżimy muszą obejmować. Muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające i muszą pokrywać co najmniej poniższe.

Dlaczego konfiskata przychodów jest ostrą sankcją

Grzywna to koszt, a koszty da się modelować. Konfiskata przychodów z niezgodnej transakcji jest inna w rodzaju, bo zdejmuje plus, zamiast go opodatkowywać.

W połączeniu z przepisem pozwalającym podnieść grzywny powyżej jakiejkolwiek uzyskanej korzyści ekonomicznej konstrukcja zamyka rachunek, że niezgodność może być po prostu tańsza. Nie ma wersji arytmetyki, w której świadome wprowadzanie niezgodnych towarów się opłaca — i o to chodzi, i dlatego reżim jest tak zbudowany, a nie jako płaska kara.

Decyzje są publikowane

Rozporządzenie przewiduje publikację decyzji o naruszeniu wobec osób prawnych oraz nałożonych kar. W niektórych sektorach to najpoważniejsza sankcja na liście — trwały, wyszukiwalny, oficjalny zapis łączący nazwę firmy z wylesianiem.

To też ta, której najtrudniej zaradzić. Grzywnę się płaci i zamyka. Opublikowana decyzja pozostaje znajdywalna przez klientów, inwestorów i dziennikarzy bezterminowo.

Warstwa karna

Obok administracyjnych kar EUDR stoi dyrektywa (UE) 2024/1203 w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne, która wymaga od państw członkowskich kryminalizacji pewnych poważnych przestępstw przeciw środowisku. Jej zakres sięga postępowania związanego z handlem towarami kojzanymi z wylesianiem.

Dyrektywa przewiduje kary pozbawienia wolności dla osób fizycznych w najpoważniejszych przypadkach oraz dla osób prawnych grzywny ustalane względem obrotu światowego albo stałego pułapu, zależnie od wdrożenia w państwie członkowskim.

Praktyczne znaczenie to zmiana tego, kto jest narażony. Kary administracyjne spadają na firmę. Odpowiedzialność karna może sięgnąć osób, które podejmowały decyzje — i to rozważanie, które zwykle przesuwa dyskusję zarządu z zarządzania kosztem na prawdziwe ryzyko.

Rozporządzenie ustala podłogę, nie sufit

Warto być jasnym, że 4% to minimum maksimum — rozporządzenie wymaga, by państwa członkowskie przewidziały grzywny z maksimum co najmniej na tym poziomie. Nic nie stoi na przeszkodzie, by państwo poszło dalej, a właściwy organ, z którym macie do czynienia, jest krajowy, nie europejski.

Dla firmy importującej do kilku państw członkowskich ma to praktyczną konsekwencję łatwą do przeoczenia: narażenie nie jest jednolite na jednolitym rynku. Ta sama porażka, na tym samym towarze, może przyciągnąć materialnie różne traktowanie zależnie od portu wejścia i kultury egzekwowania za nim. Programy zgodności zaprojektowane wokół najbardziej permisywnej jurysdykcji, w której działacie, są zaprojektowane wokół złej liczby.

Co dzieje się przed karą

Egzekwowanie nie zaczyna się od grzywny. Gdy kontrola stwierdza niezgodność, organy mogą wymagać działań korygujących — a rozporządzenie przewiduje szereg środków tymczasowych na długo przed decyzją o jakiejkolwiek sankcji.

• Zawieszenie wprowadzania na rynek, udostępniania lub wywozu danych produktów.
• Wymaganie od operatora usunięcia formalnej niezgodności albo doprowadzenia produktów do zgodności.
• Wycofanie lub odwołanie produktów już na rynku.
• Wymaganie darowizny na cele charytatywne lub interesu publicznego albo unieszkodliwienia, gdy zgodności nie da się osiągnąć.

To często bardziej zakłócające skutki w kategoriach handlowych. Odwołanie towarów już dystrybuowanych albo zawieszenie, gdy pytanie jest rozstrzygane, nakłada koszty i szkodę u klientów długo przed policzeniem formalnej kary — i najmocniej uderza w towary łatwo psujące się i sezonowe.

Jak egzekwowanie naprawdę przychodzi

Właściwe organy muszą kontrolować minimalny odsetek operatorów każdego roku, skalowany poziomem ryzyka kraju produkcji: 1% dla niskiego ryzyka, 3% dla standardowego i 9% operatorów plus 9% wolumenu wprowadzonego na rynek dla wysokiego ryzyka.

To podłogi, nie sufity, i nie jedyna ścieżka. Organy działają też na uzasadnione obawy zgłaszane przez strony trzecie — co oznacza, że NGO z zobrazowaniem satelitarnym i Waszą opublikowaną listą dostawców może zainicjować kontrolę bez jakiegokolwiek próbkowania statystycznego.

Jak wygląda pozycja, którą da się obronić

Warto być precyzyjnym co do tego, co Was chroni, bo to nie dobre intencje i nie wysiłek.

1. 1

   Dowody przywiązane do przesyłek, nie do dostawców

   Organ wybiera przesyłkę. Jeśli zapisy są zorganizowane według dostawcy i nie da się ich rozwiązać do konkretnych towarów, plik nie odpowiada na zadane pytanie.

2. 2

   Zapisane rozumowanie, nie tylko wnioski

   „Znikome ryzyko” bez argumentu za nim to twierdzenie. Obronić je pozwala pokazanie, jak do niego doszliście.

3. 3

   Datowany zapis tego, co wiedzieliście kiedy

   Zgodność ocenia się wobec pozycji w chwili zgłoszenia. Dowody złożone później pokazują staranność po fakcie, co jest inną rzeczą.

4. 4

   Działający proces wobec uzasadnionych obaw

   Zignorowanie wiarygodnego raportu zewnętrznego zamienia jedną problematyczną przesyłkę w poważne lub powtarzające się naruszenie.

Reżim jest surowy z założenia i warto czytać go jako wymierzony w konkretne zachowanie: dalszy handel przy odmowie dowiedzenia się. Operatorzy, którzy zbierają dowody, dochodzą do uczciwych wniosków i działają na tym, co znajdą, są w fundamentalnie innej pozycji niż ci, którzy nie spojrzeli — nawet gdy coś ostatecznie okaże się złe gdzieś w dużym łańcuchu dostaw.

Opublikowano 12 sierpnia 2026 · Ostatni przegląd 12 sierpnia 2026 wobec źródeł wymienionych powyżej.